VAR nedir, nasıl çalışır? VAR hangi pozisyonlarda müdahale edebilir?

VAR, İngilizce “Video Assistant Referee” ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede Video Yardımcı Hakem olarak kullanılır. Sistem, hakemlerin maçın sonucunu doğrudan etkileyebilecek açık ve net hatalarını düzeltmek amacıyla geliştirildi. IFAB tarafından oyun kurallarına eklenen VAR, bugün Dünya Kupası’ndan Süper Lig’e kadar pek çok organizasyonda kullanılıyor.

VAR nasıl çalışır?

VAR ekibi, stadyumdaki ya da merkezi bir yayın odasındaki ekranlardan maçı farklı kamera açılarından izler. Ekipte video hakem (VAR) ve ona yardımcı olan AVAR bulunur. Video hakemler her pozisyonu sessizce kontrol eder; bir hata gördüklerinde sahadaki hakemle telsiz üzerinden iletişime geçer. Hakem ya ekibin bilgisine güvenerek kararını değiştirir ya da saha kenarındaki monitöre giderek pozisyonu kendisi izler.

VAR hangi durumlarda müdahale edebilir?

Protokole göre VAR yalnızca maçın gidişatını değiştirecek belirli durumlarda devreye girebilir. Temel olarak gol olup olmadığı (gol öncesindeki ihlaller dahil), penaltı kararları, doğrudan kırmızı kart gerektiren durumlar ve kimlik karışıklığı, yani hakemin yanlış oyuncuya kart göstermesi bu kapsamdadır. Bu durumlarda da müdahale için “açık ve net hata” ya da gözden kaçan ciddi bir olay olması gerekir.

IFAB’ın kural değişikliklerinin ardından bazı ligler VAR’ın kapsamını genişletiyor. Örneğin basında yer alan haberlere göre Türkiye’de 2026-2027 sezonunda açıkça hatalı ikinci sarı karttan gelen kırmızı kartlar, açıkça yanlış verilen kornerler ve top oyuna girmeden önceki ihlallerin gol ya da penaltıyla sonuçlanması gibi durumlarda da VAR müdahalesinin mümkün olacağı aktarıldı.

Saha kenarı monitörü ne zaman kullanılır?

Ofsayt, topun çizgiyi geçip geçmediği ya da ihlalin ceza sahası içinde mi dışında mı olduğu gibi yoruma açık olmayan “olgusal” kararlarda hakem çoğunlukla VAR’ın bilgisine dayanarak kararını değiştirir. Temasın şiddeti, kasıt ya da penaltı gerektirip gerektirmediği gibi yoruma dayalı kararlarda ise hakemin monitöre gidip pozisyonu bizzat izlemesi beklenir.

Son karar kimindir?

VAR sisteminde son karar her zaman sahadaki orta hakeme aittir. Video hakemler karar vermez, yalnızca öneride bulunur. Hakem monitörü izledikten sonra ilk kararında ısrar edebilir.

Oyuncular ya da teknik direktör VAR incelemesi isteyebilir mi?

Futbolda takımların VAR incelemesi talep etme hakkı yoktur. Hakemi inceleme için zorlamak amacıyla ekran işareti yapan oyuncular ve yöneticiler sarı kartla cezalandırılabilir. Bazı turnuvalarda farklı sistemler denense de genel uygulama budur.

Kısaca: VAR, gol, penaltı, doğrudan kırmızı kart ve kimlik karışıklığı gibi maçı etkileyen durumlarda açık ve net hataları düzeltmek için kullanılan video destek sistemidir. Son kararı her zaman sahadaki hakem verir.